Herinneringsvenster Huizen Kemper in de Amsterdamse Rivierenbuurt
17-02-2026
De Rivierenbuurt in Amsterdam is een van de buurten waar voor en tijdens de oorlog veel Joden woonden. Deels werden zij daar verplicht gehuisvest omdat de Rivierenbuurt een van de wijken was die daarvoor aangewezen werden. 17.000 van hen werden vanuit deze buurt gedeporteerd naar een van de vernietigingskampen. Slechts 3.000 keerden terug.
De geschiedenis van de Huizen Kemper
In een klein deel van deze buurt werden in 1932 de Huizen Kemper opgeleverd. Deze huizen bevinden zich aan de Uiterwaardenstraat 288 tot en met 316, Maasstraat 148 tot en met 154 en Rooseveltlaan 191 tot en met 209 (voorheen de Zuider-Amstellaan). De bouw werd gerealiseerd dankzij een legaat van de Lutheraan J.R. Kemper. De woningen waren eigendom van de Evangelisch-Lutherse Gemeente.
Het was nog niet zo gemakkelijk om in een periode van crisis en armoede de huizen te verhuren binnen de eigen gemeenschap. Om die reden kwamen er bijvoorbeeld ook (Joodse) middenstanders en gevluchte Joden uit Duitsland in de woningen terecht. Deze geschiedenis is lang onderbelicht gebleven, maar de laatste jaren is daar verandering in gekomen.
Bij de Diaconie van de Evangelisch-Lutherse Gemeente leefde de wens om recht te doen aan de nagedachtenis van bewoners die destijds woonden in deze huizen en de oorlog niet overleefden.
Samen met de Bewonersvereniging ‘Huizen Kemper’ nam zij het initiatief om onderzoek te laten doen naar wie zij waren en wat hun lot was geweest.
Dit onderzoek is uitgevoerd door historica Mariëtte Wildeboer. Dankzij haar uitgebreide onderzoek was het mogelijk om de namen te achterhalen van diegenen die zijn weggevoerd en vermoord en ook van diegenen die de oorlog overleefden.
Op 29 september 2021 is bij de Diaconie van de Evangelisch-Lutherse Gemeente aan de Maasstraat 148 een Herinneringsvenster onthuld waarop 77 namen van gedeporteerde en vermoorde bewoners staan vermeld. Het is onthuld door rabbijn Menno ten Brink, samen met de voorzitter van de diaconie en een vertegenwoordiger van de bewonersvereniging ‘Huizen Kemper’. Dit gebeurde in aanwezigheid van een aantal nabestaanden van de weggevoerde en vermoorde Joodse bewoners.
Ceremonie en programma
Jaarlijks organiseert een werkgroep bestaande uit medewerkers van de Diaconie en bewoners voor nabestaanden en andere belangstellenden de vierde mei een kleine ceremonie bij het Herinneringsvenster.
Daaraan voorafgaand is er een programma in de Maarten Luther Kerk met sprekers, en/of bezoek aan een van de woningen van gedeporteerde Joodse mensen. De afgelopen twee jaar hebben we deelgenomen aan de Open Joodse Huizen.
Struikelstenen
Bij Rooseveltlaan 207-209 en Uiterwaardenstraat 302-hs zijn Struikelstenen gelegd. Rondom de plaatsing van het Herinneringsvenster hebben we contact opgenomen met nabestaanden in Nederland, Israël en Amerika. Een aantal van hen heeft op verschillende manieren actief deelgenomen aan de programma’s.
De zoon van de familie Gobes, die woonde in de Uiterwaardenstraat heeft bijna geen eigen herinneringen aan het huis. Hij was een peuter die dankzij onderduik de oorlog heeft overleefd. Voor hem is het belangrijk om zijn eigen verhaal terug te “zien”. Hij heeft daarover in 2022 tijdens het herdenkingsprogramma verteld.
De nabestaanden van de familie Kauffmann-Waldmann op Rooseveltlaan 209-II ervaren het huis en de buurt als deel van hun geschiedenis. Daarom kwam een groot deel van de familie vanuit Isra?l en Amerika in 2018 naar Amsterdam ter gelegenheid van het leggen van de Struikelstenen. De oudste dochter zei tijdens een bezoek aan “hun” huis: “Door dit raam heeft mijn moeder ons voor het laatst gezien”. De twee dochters van het gezin overleefden de oorlog door onder te duiken, hun ouders en grootouders werden vermoord. Hun verhaal is niet het enige, wel een dat we dankzij het onderzoek en de nabestaanden kunnen (en moeten) vertellen.
Namens de Werkgroep Herinneringsvenster Diaconie –
Ds. Marieke Brouwer, Hanneke Ritmeester, Januari 2026